close
تبلیغات در اینترنت
کتاب سوزان ...
loading...

آذربایجان

65 سال پیش در تاریخ 26 آذرماه 1325، به دنبال شكست نیروهای فرقه ملی از ارتش شاهنشاهی ایران كه خود داستان مفصلی دارد... تصمیم بر ان گرفته شد تا تمامی میراث مادی و معنوی این فرقه در آزربایجان از ریشه سوزانده شود. واقعیت این است كه حكومت سید جعفر پیشه وری علی رغم تمامی تهمت ها در خصوص وابستگی…

کتاب سوزان ...

آذربایجانلی بازدید : 201 سه شنبه 21 آذر 1391 زمان : 21:52 نظرات ()
کتاب سوزی

65 سال پیش در تاریخ 26 آذرماه 1325، به دنبال شكست نیروهای فرقه ملی از ارتش شاهنشاهی ایران كه خود داستان مفصلی دارد...

تصمیم بر ان گرفته شد تا تمامی میراث مادی و معنوی این فرقه در آزربایجان از ریشه سوزانده شود. واقعیت این است كه حكومت سید جعفر پیشه وری علی رغم تمامی تهمت ها در خصوص وابستگی به اتحاد جماهیر شوروی (البته این مسئله دروغ نبوده و در آن دوران همه حكومت های خاورمیانه و خیلی از نقاط دیگر جهان برای ادامه حیات خویش ناچار از اتكا به یكی از دو جناح كمونیستی و یا كاپیتالیستی بودند) و نیز سوءظن روحانیون در خصوص ضد اسلام بودن آن، توانسته بود تا در ظرف تنها یك سال حكومت بر آزربایجان تحولات فراوانی را در ان خطه ایجاد نماید. احداث كارخانجات عظیم نساجی ؛ شبكه سراسری برق رسانی در آزربایجان؛ایجاد مدارس امروزی با استفاده از كتابهای تركی از اول دبستان ؛ آسفالت خیابان های تبریز و تلاش برای مدرن كردن شهر های آزربایجان تنها جزئی از این فعالیت ها می باشد. هنوز فراوانند افراد پیری در آزربایجان كه با تحسین از آن دوران سخن می گویند.

تحولاتی كه حكومت ملی در آزربایجان ایجاد به دو دسته تقسیم می گردیدند. دسته اول فیزیكی و قابل لمس بوده و دسته بعدی غیر فیزیكی و یا فرهنگی و سیاسی بودند. حكومت مركزی ایران بعد از شكست دولت پیشه وری و یارانش، بر حذف تمامی دست آوردهای غیر فیزیكی فرقه ملی اهتمام نمود. یكی از بزرگترین دست آوردها و یا از دیدگاه حكومت شاهنشاهی، گناهان حكومت ملی رسمیت دادن به زبان تركی و تدریس آن در مدارس بود. كاری عجیب كه این حكومت تنها در ظرف چند ماه موفق به انجام آن گردید. به عنوان مثال حكومت ملی در دی ماه 1324 چنین اطلاعیه ای را منتشر نمود:

«برای هرچه نزدیكتر كردن ملتمان به نهاد دولتی و درك صحیح نیازهای عامه به طریق مستقیم و همچنین به منظور هموار سازی راههای رشد و شكوفایی زبان و فرهنگ ملی، دولت ملی آزربایجان در جلسه ۱۶ دی ماه (۱۳۲٤) خود موارد زیر را به تصویب رساند؛

١- زبان آزربایجانی [تركی] از امروز به عنوان زبان رسمی دولتی در آزربایجان اعلام می شود. باید بیانیه ها، ابلاغیه ها و آگهی های دولتی، همچنین فرمانهای خطاب به یگانهای نیروهای مسلح و لایحه های قانونی، فقط و فقط به زبان آزربایجانی [تركی] نوشته شوند.

٢- همه ادارات (اعم از دولتی، ملی و شركتهای بازرگانی و صنفی) موظف هستند مكاتبات و مكتوبات خود را به زبان آزربایجانی [تركی] بنویسند. اسناد و مداركی كه به زبانی غیر از زبان آزربایجانی [تركی] نوشته شوند، دارای اعتبار رسمی و قانونی نخواهند بود.

٣- جریان محاكمات قضایی باید به زبان آزربایجانی برگزار شود و برای كسانی كه زبان آزربایجانی [تركی] نمی دانند، باید مترجم گرفته شود

٤- باید همه تابلوهای سر درب ادارات دولتی، موسسات دولتی و ملی و مراكز بازرگانی به زبان آزربایجانی [تركی] نوشته شوند.

٥- گردهمایی های رسمی، سخنرانیها و مذاكرات باید به زبان آزربایجانی [تركی] برگزار شود.

٦- كسانی كه در ادارات و موسسات عمومی و دولتی آزربایجان مشغول بكار هستند و زبان آزربایجانی [تركی] نمی دانند، موظفند خواندن، نوشتن و سخن گفتن به زبان آذربایجانی [تركی] را یاد بگیرند.

٧- وزارت فرهنگ برای آشنا كردن كسانی كه در ادارات كار می كنند و زبان آزربایجانی [تركی] را نمی دانند، كلاسهایی در جنب محل كار آنها در سطح بزرگسالان تاسیس كند. باید روزانه یك ساعت از مدت كار افرادی كه در این كلاسها شركت می كنند، كاسته شود.

٨- ملتهای دیگر كه در آذربایجان زندگی می كنند، می توانند به زبان مادری خود مكالمه و مكاتبه كنند، با این حال آنها نیز باید آگهی های رسمی خود را به دو زبان در كنار زبان مادری، به زبان آذربایجانی [تركی] به عنوان زبان رسمی و دولتی منتشر كنند.

٩- اقلیتهای ملی مقیم یا تابع آذربایجان ضمن تدریس زبان ملی خود در مدارس اختصاصی، موظفند زبان آزربایجانی [تركی] را هم به عنوان زبان رسمی بیاموزند.

١٠- حكومت ملی آذربایجان پیش نویس لایحه قانونی وزارت آموزش و پرورش را در مورد تدریس به زبان آزربایجانی [تركی] در مدارس تصویب می كند و به تمام آموزگاران و معلمها سفارش می كند كه اهتمام برای گذر به زبان ملی را یك وظیفه ملی تلقی كنند
نامه اداری - حکومت آذربایجان
باچنین تحركاتی حكومت ملی توانست تا ظرف چند ماه تدریس به زبان تركی را در همه مدارس و كاربرد آن را در همه ادارات آزربایجان عملی نماید و این گناهی بس عظیم از دید دولت ایران بود. فعلی حرام كه در اسرع وقت بایستی تطهیر و پاك سازی گردد.
بدین سان بود كه از فردای ورود ارتش شاهنشاهی به آزربایجان و تبریز، مبارزه با تمامی عناصر تركی سرلوحه امور مسئولان قرار گرفت. تمامی تابلوهای ادارات و مغازه ها كه پیش از آن به زبان تركی بود پایین آورده شده و استفاده از اسامی تركی ممنوع اعلام گردید. به دنبال این اقدامات، در روز ۲۶ آذر ۱۳۲۵ ، ماموران حكومتی تمامی كتابهای تركی درسی مدارس را كه به زبان تركی آزربایجانی نگاشته شده بود را جمع‌آوری كرده و آنها را سوزاندند. سوزاندن كتب تركی همزمان با تبریز، در چند شهر دیگر آزربایجان نیز به وقوع پیوست. در شهر تبریز، كتابسوزی در چندین نقطه از جمله میدان ساعت و میدان شهرداری تبریز؛ دانشسرای این شهر و در بسیاری از مدارس انجام شد. به گفته شاهدان عینی كه برخی از آنها اكنون نیز در قید حیات اند كودكان و دانش ‌آموزان دبستانی را به صف كرده و آنها را مجبور می كردند تا جهت كسب اجازه برای ادامه تحصیل، با تشكیل صفهای متعدد منتهی به تلهای آتش، كتابهای درسی دریافتی خود از مدارس را كه به زبان تركی بودند و مخصوصا كتاب درسی «آنادیلی» (زبان مادری) را «زنده باد شاه» گویان با دست خود در آتش اندازند. جشن كتاب‌سوزان پس از ٢٦ آذر نیز به مدت چندین روز ادامه یافت و كم كم علاوه بر كتابهای درسی مدارس، شامل كتب غیردرسی نیز شد. دولت ایران، تنها به سوزاندن كتاب‌های درسی تركی اكتفا نكرد و به انهدام كلیه آثار مكتوب آذربایجانی و تركی، و هر آنچه نشانی از زبان و فرهنگ و تاریخ تركی داشت نیز پرداخت. نیروهای دولتی ایران و ارتش شاهنشاهی صدها هزار جلد كتاب چاپی و خطی و نشریات، اعلامیه ها، رساله‌ها و اسناد، اسكناسها و سایر مكتوبات نگاشته و طبع شده به زبان تركی و سپس كتابهائی كه به گفته مقامات كمونیستی بوده اند را از دفاتر ادارات، كتابخانه ها، دانشگاه ها، مدارس، و حتی كیف دانش اموزان و طاقچه خانه ها جمع اوری نموده و سوزاندند. حال آنكه اكثر كتب گویا كمونیستی، متونی جز ادبیات شفاهی آذربایجان و اشعار كودكانه تركی نداشتند. در پی اشغال تبریز، دولت ایران به منظور ریشه كن كردن تركی مكتوب، چاپخانه های تركی را نیز مهر و موم كرد؛ آموزش و تحصیل به زبان تركی در مدارس را ممنوع اعلام نمود؛ با دستورالعملهائی كه برای ادارات و مدارس آزربایجان صادر كرد، تحصیل به زبان فارسی در آزربایجان را اجباری دانسته و بلافاصله كتاب‌های درسی جدید كه به فارسی تدوین شده بود را جایگزین كتب تركی گردانید. در واقع سوزاندن كتب تركی توسط دولت ایران اقدامی آگاهانه به منظور هموار كردن راه فارسی سازی مردم آزربایجان و ایجاد فرهنگ یكسان فارسی در سراسر ایران بود. اقدامی كه پیشتر با تاسیس فرهنگستان زبان فارسی آغاز گردیده و اكنون با جشن كتاب سوزان ٢٦ آذر ١٣٢٥ به اوج خود می رسید.


هنوز بسیارند افراد زنده در تبریز و سایر نقاط آزربایجان كه آنروز را به خاطر می آورند. در اینجا به اظهارات چند تن از شاهدان عینی اشاره می گردد:

١-واقعیت این است كه حتی انبوه اسناد مكتوب، در برابر آنچه در ٢٦ آذر ١٣٢٥ در میدان ساعت تبریز روی داد گنگ و نارسا می‌نماید. در آن روز دانش‌آموزان دبستانی به صف كشانده شدند تا كتاب درسی «آنادیلی» (زبان مادری) را «زنده باد شاه» گویان در آتش اندازند. آن جشن كتاب‌سوزان ساعت‌ها و روزها ادامه یافت و كتاب‌هایی در آن سوختند كه جز ادبیات شفاهی آزربایجان و چند اشعار كودكانه چیزی در آنها یافت نمی‌شد. شاید هدف از آن آتش‌سوزی كه اندكی بعد انبوه كتاب‌های غیر درسی را نیز در كام خود كشید، رفع موانع و هموار كردن راه برای ایجاد فرهنگ عمومی بود كه سنگ زیربنای آن در فرهنگستان اول گذاشته شده بود. (پاسخ به یك مقاله . فرقه‌ی دموكرات آزربایجان و داوری یكجانبه ایواز طه)

٢-زبان تركی به عنوان زبان پرشمارترین قوم ممالك محروسه از دایره‌ی این یكسان‌سازی كه با جشن كتاب‌سوزان آذر ١٣٢٥ (دسامبر ١٩٤٦) به اوج رسید، بیرون نماند. در نتیجه، محمد فضولی و دیگر شاعران كلاسیك آذربایجانی در گستره‌ی وسیعی از قزوین تا مغان، و از اورمیه تا همدان به «غریبی در وطن» مبدل شدند. (بیگانه‌ای در وطن. جستاری درباره‌ی غیبت محمد فضولی از ادبیات معاصر آزربایجان. ایواز طه)

٣- آنچه كه بر حرمان تركان آزربایجان در قبال كشتارهای سیاه روز ٢١ اذرماه افزوده است تخریب دانشگاه تبریز و همچنین به آتش كشیده شدن صدها هزار جلد كتاب در رشته های مختلف به زبان تركی آذربایجانی در شهرهای گوناگون آزربایجان به ویژه تبریز است. این كتابسوزان شرم آور و بی سابقه در جهان، در روز ٢٦ آذرماه طی مراسمی دردناك در چندین میدان و خصوصا میدان دانشسرا ی این شهر انجام شد. بطوریكه شاهدان عینی می گویند دانش آموزان را مجبور می كردند تا جهت كسب اجازه برای ادامه تحصیل، كتابهایی را كه به زبان مادریشان نوشته شده است در آتش بیفكنند! این اقدام طبق قواعد بین المللی بعنوان جنوساید فرهنگی تلقی می شود. (مقاله از جشن ملی ٢١ آذرماه سال ١٣٢٤ تا ماتم ملی ٢١ آذرماه سال ١٣٢٥(

٤- سوزاندن كتابهای تركی بعد از سركوب فرقه دمكرات آذربایجان در سال ١٩٤٦توسط رژیم پهلوی صورت گرفت. این جنایت، سوزاندن تاریخ و هویت یك ملت از اعمال وحشیانه ساسانیان در آذربایجان هم بدتر بود. نمایندگان دولت مركزی به دستور تهران كتابهای درسی مدارس را جمع كردند و آتش زدند. در آن زمان هیچ دولت و سازمانی به این كشتار و كتابسوزی اعتراضی نكرد حتی سازمانهای فرهنگی جهان هم ساكت ماندند. مردم آزربایجان كه از همه طرف (چپ و راست) ضربه خورده بودند میسوختند و جز ساختن چاره ای نداشتند. (تاریخ زبان و لهجه های تركی، دكتر جواد هئیت(

5- من خود بیشتر كتاب هائی را كه در آن دوره چاپ شده بود مطالعه كرده ام، حتی سرود ملی فرقه را كه در مدارس خوانده می شد، ولی اثری از ادعاهای رژیم پهلوی مبنی بر كمونیستی بودن آنها پیدا نكردم. در آن دوران كسی نه از چپ و نه از راست به این كتاب سوزی ها اعتراضی نكرد! من به هنگام برگزاری كنفرانس صلح پاریس در پاریس دانشجو بودم و در آنجا بود كه شاعر پرآوازه آزربایجان شمالی صمد وورغون در كنفرانس صلح پاریس شعر معروف خود یاندیریلان كیتابلار ( كتاب های سوزانده شده) را در اعتراض به آن كتاب سوزی ها در كنفرانس خواند و صدای اعتراض مردم آزربایجان را به این بی حرمتی نسبت به زبان و فرهنگ و هویت آنان به گوش جهانیان رسانید. (گفتگو با دكتر جواد هیئت(

رضا براهنی نیز كه به تایید دوست و دشمن از ستارگان ادب كشور محسوب می گردد، متولد 1314 در تبریز بوده و در جریان كتابسوزی موصوف دانش آموز بوده است. وی نیز ز خاطرات خود در آنروز می گوید كه چگونه به صف ایستاده و مجبور شدند تا كتاب های تركی را در آتش بسوزانند. وی در این باره می گوید كه مجبور شدیم تا زبان خود را بسوزانیم.

در آن زمان و در شرایطی كه هیچ دولت و سازمان و شخصیتی، به این كشتار و كتابسوزی اعتراضی نكردند و حتی سازمانهای فرهنگی نیز در مقابل آن ساكت ماندند؛ صمد وورغون (١٩٥٦-١٩٠٦) از شعرای جمهوری سوسیالیستی آزربایجان در سال ١٣٢٦ سكوت را شكسته و منظومه ای با عنوان یاندیریلان كیتابلار در باره این جنایت ضدبشری سرود. او در شعر خود كه آن را در كنگره صلح جهانی پاریس ١٩٥٢ ضمن نطقی خواند، دولت ایران را افشاء كرده و اعتراض خود را چنین بیان میكند:

جلاد! سنین قالاق قالاق یاندیردیغین كیتابلار

مین كمالین شؤهرتیدیر، مین اوره یین آرزیسى،

بیز كؤچه ریك بو دونیادان، اونلار قالیر یادیگار.

هر ورقه نقش اولونموش نئچه اینسان دویغوسو

مین كمالین شؤهرتىدیر، مین اوره یین آرزیسى،

یاندیردیغین او كیتابلار آلوولانیر، یاخشى باخ!

او آلوولار شؤعله چكیب شفق سالیر ظولمته،

شاعیرلرین نجیب روحو مزاریندان قالخاراق

او آلوولار شؤعله چكیب شفق سالیر ظولمته

آلقیش دئییر عئشقى بؤیوك، بیر قهرمان میللته…..


جلاد كتابهایی كه تل تل میسوزانی

شهرت هزار كمال و آرزوی هزار دل است.

ما از این دنیا كوچ میكنیم و آنها یادگار میمانند

در هر ورقش چه احساسهای انسانی نقش بسته است

شهرت هزار كمال و آرزوی هزار دل است

كتابهایی كه میسوزانی شعله میكشند، درست نگاه كن!

شعله ها تاریكی را روشن میسازد

ارواح نجیب شعرا از قبرها برمیخیزند

و به ملت قهرمانی كه عشق بزرگی دارد آفرین میگویند

شعله ها تاریكی را روشن میسازد


یكی از نكات حیرت آور در باره كتاب سوزی فوق و كلا جنایات انجام شده حین و پس از جنگ با حكومت ملی آزربایجان در سال ١٩٤٦، بایكوت و سكوتی است كه در این باره وجود دارد. تاكنون در ‌باره این رویداد به تفصیل و دقت سخن گفته نشده است. كلا و بنا به قاعده ای عمومی، نخبگان فرهنگی فارسی كه همیشه از كتاب‌سوزان واقعی و یا فرضی عرب‌ها در ایران انتقاد می نمایند، هرگز اشاره ای به كتاب سوزان شاهنشاهی در آزربایجان نمی كنند. افزون بر آن، سوزاندن كتابهای تركی توسط نیروهای دولتی و ارتش ایران در آزربایجان، نه در آن هنگام و نه تا به امروز با كوچكترین اعتراضی از سوی كتابداران و كارمندان كتابخانه‌ها و روشنفكران و ادبا و اهل قلم فارسی مواجه نشده است. حتی در بسیاری از موارد از حمایت ضمنی و آشكار آنها نیز برخوردار گردیده است. در برابر آزربایجانی ها همه ساله و به طور فزاینده ای این روز را گرامی داشته و در فاصله 21 تا 26 آذر یك جلد كتاب تركی به همراه یك شاخه میخك سرخ هدیه می دهند تا یاد و خاطره آنروزها را عزیز نگه دارند.
ارسال نظر برای این مطلب

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی
تبلیغات
Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز
درباره ما
آذربایجان منیم ائلیم، آذربایجان منیم دیلیم، دوغراسالار دیلیم دیلیم، باشقا دیله چؤنن دئيیل، دیلیم اؤلسه من ده اؤللم، آنا دیلیم اؤلن دئيیل، باشقا دیله دؤنن دئیيل . anadilim@ymail.com
اطلاعات کاربری
نام کاربری :
رمز عبور :
  • فراموشی رمز عبور؟
  • لینک دوستان
    آمار سایت
  • کل مطالب : 174
  • کل نظرات : 214
  • افراد آنلاین : 1
  • تعداد اعضا : 20
  • آی پی امروز : 2
  • آی پی دیروز : 11
  • بازدید امروز : 37
  • باردید دیروز : 14
  • گوگل امروز : 0
  • گوگل دیروز : 3
  • بازدید هفته : 135
  • بازدید ماه : 473
  • بازدید سال : 1,626
  • بازدید کلی : 183,157